(e-) xperience

Ik zag een deel van de documentaire van Tegenlicht over Estonia en de ver doorgevoerde ideeën op ICT-gebied. Ik wist helemaal niet dat Skype daar bijvoorbeeld vandaan kwam, dat blijkt zo te zijn. Als een soort reactie op hun Sovjet verleden heeft Estonia verregaande stappen ondernemen op het gebied van Cyber identiteit. Je kunt inmiddels een e-citizen worden van dat land.
Een van de Skype mensen zegt niet langer met een plek verbonden te zijn, maar hij is juist  ‘extremely connected’ met de wereld. Het zette me aan het denken over wat dat dan eigenlijk betekent ‘to be connected’ ? Zijn cyber-ervaringen net zo echt als ervaringen in het echte leven? Als we een boom ervaren via skype is dat dan net zo waardevol als in het echt? Ik vermoed van niet, al zeggen sommige cognitieve wetenschappers dat onze ervaringen toch niks met de werkelijkheid te maken hebben. Het zijn van die Dick-Swaab- achtige fantasieën van mensen die denken dat alles neurologisch uit te leggen is en ons hoofd niet meer dan een  illusiefabriek te noemen is. Die boom is trouwens een verzameling moleculen die op een bepaalde manier geprogrammeerd zijn. Niets meer, niets minder.  Een groot misverstand. Op de Stone lees ik een mooi stuk over Heidegger. Heidegger maakt geen onderscheid tussen het fysieke en mentale. Hij ziet het mentale als een gebeurtenis in de wereld. De ervaring van een boom is dus een van de vele manifestaties van die boom. Het zijn ook werkelijke manifestaties. Die Skype boom hoort daar dan dus ook bij. Heidegger zegt echter ook iets over aandacht. Wie meer aandacht schenkt aan de boom, krijgt daar een diepere band mee en kan de relatie met de boom dus ook beinvloeden. Hetzelfde geldt uiteraard voor menselijke relaties. Het is de vraag of het Skype gesprek voldoende is om aandacht te genereren en voldoende diepgang om 'in de wereld te zijn', zoals Heidegger dat noemt.Maar misschien ben ik wel conservatief.

Present Shock

Vanavond zag ik de Tegenlicht aflevering van 13 april. Douglas Rushkoff is aan het woord. Hij is auteur van het boek Present Shock, en schetst een helder beeld van onze hedendaagse digitale werkelijkheid die we net zo goed markt-werkelijkheid kunnen noemen.

De markt heeft bedacht dat het niet langer lucratief is om Afrika te koloniseren. De markt koloniseert nu 'eye ball hours'. Ze willen onze aandacht hebben en daar geld mee verdienen. Ze willen niet dat je direct met iemand praat, maar via je mobiele telefoon want dat levert geld op. Eigenlijk is het advies van Ruskkoff dat we allemaal moeten leren programmeren als we in 'in control'. Sommige zullen zeggen: 'Ik hoef geen monteur te zijn om een auto wil besturen.' Maar volgens Rushkoff gaat die analogie niet op. Hij zegt dat je het in termen van chauffeur en passagier moet zien. Vertrouw je alle chauffeurs om jou mee te nemen? Mark Zuckerberg bijvoorbeeld? Misschien niet, misschien ontvoert hij je wel. Daarom kun je maar beter zelf rijden, of te wel; leer programmeren. 

Toch is Rushkoff blij dat de twintigste eeuw voorbij is. Die werd ten slotte bepaald door een paar charismatische types met een droom. Soms was die droom oke (Martin Luther King) soms was die droom kwaadaardig (Hitler, Stalin). Die lui zeiden allemaal dat we de ellende van vandaag moesten negeren om een betere toekomst tegemoed te kunnen treden. Het Christendom zei dit natuurlijk ook:'Vergeet vandaag, concentreer je op de toekomst. In het hiernamaals wordt alles beter. Dat laatste is nu volstrekt niet mer aan de orde. We leven in een soort bevroren nu. Het moosite voorbeeld van deze nu problematiek waarin we vak verschillende activiteiten met elkaar mixen is het filmpje van een drone piloot die na een werkdag thuiskomt bij zijn gezin. Hij heeft die dag duizenden kilometers verderop een stuk of wat Afghanen afgeknald en zit dan aan tafel met zijn zoontje over school te praten. Het schijnt dat dit procentueel veel meer post traumatische stress veroorzaakt dan als je daadwerkelijk oog in oog staat met de vijand. Vooral het dagelijks leven combineren met het werk van de soldaat schijnt erg traumatiserend te werken. De aflevering is de moeite waard want Rushkoff is een aanstekelijke verteller. 

Utopisch denken

Gisteren kwam bij Tegenlicht Rutger Bregman aan het woord (hij is een historicus). Bregman mocht vertellen over de noodzaak van utopisch denken. Breughels schilderij van Luilekkerland werd getoond en hij legde uit dat we daar nou juist zijn aanbeland zonder dat we het doorhebben. We realiseren helemaal niet dat we de ellende van de middeleeuwen achter ons hebben gelaten. Hoewel de aankondiging van het programma behoorlijk ronkend was, ‘de noodzaak tot utopisch denken’, bleek de uitzending uiteindelijk niet meer dan een slap soort zomergasten te zijn. Bregman kwam helaas niet veel verder dan ‘stating the obvious’; we hebben het goed en het verlangen naar een simpeler, minder kapitalistisch, back to basic leven is naïef (zie daarvoor de andere Tegenlicht uitzending mensen van nu). Tegen het einde kwam dan het utopische denken van nu aan bod: Dat we van het idee af moeten dat we voor ons geld moeten werken. Hij had beter een stap verder kunnen doen door te zeggen dat we van ons geld afmeten  Dat is misschien ook wat hij bedoelde want als je stopt met werken voor je geld, wordt geld waarschijnlijk ook minder waard, zo stel ik mij voor. Die vraag kwam trouwens niet aan bod. Als we een basisinkomen krijgen van 2000 euro per maand, wat kan je dan met dat geld doen? Om het verhaal rond te breien was het dan wel leuk geweest als hij weer naar de middeleeuwen had verwezen en had gezegd dat toen in kleine dorpen geld heel ongebruikelijk was en men de dingen oploste door spullen te ruilen. Eens in de zoveel tijd kwam men samen en werd er bepaald wie nog iets aan iemand verschuldigd was, in dat soort omstandigheden werd er nog wel eens met muntjes geschoven. Schuld was in de middeleeuwen de lijm van de samenleving (dit staat in het boek Debt, The first 5000 years) 

Tijdsgeest

Tegenlicht heeft vandaag een moedige poging gedaan om aan de hand van een tiental dertigers de tijdsgeest te schetsen. Gedurfd want het is moeilijk om iets te duiden waar je nog middenin zit. Er sprak niet heel veel humor of zelfrelativering bij deze mensen. Wel droeg men mooie overhemden. Een vriend sms’te me deze uitspraak van Rob Wijnberg: ’Ik geloof veel meer in veranderingen die gewoon door mensen zelf geïnitieerd worden en impact zullen genereren.’
Tja. Ik sprak vorige week een uitvinder in Nieuwe Pekela die vijftien jaar geleden een opslagtank heeft bedacht waarmee je regenwater kan verzamelen om je wc mee door te spoelen. Hij vindt het belachelijk dat dit met drinkwater gebeurd. De tank wordt altijd bijgevuld, in geval van te weinig regenwater zul je niet zonder komen te zitten. Ik kreeg geplastificeerde krantenartikelen met interviews te zien waarin het succes hem leek toe te lachen. Hij heeft er tien van verkocht. ‘Alle tien onder de rivieren,’ voegde hij er aan toe. Ik vroeg hem hoe dat kwam.’ De GGD heeft destijds in Groningen z’n vraagtekens gezet bij de hygiëne ervan en dan ben je weg.’ Het bleek om angst voor zure regen te gaan. Een spookverhaal. Zelf heeft hij nog wel zo’n tank en het werkt uitstekend weet ik uit ervaring want ik heb even een plasje gedaan bij de uitvinder.
Wat zegt dit? Dat er wel wat valt af te dingen op de uitspraak van Rob Wijnberg. Zonder grote fabrikanten en een lobbyclub ben je nergens met je goede idee. Je moet geluk hebben, de tijdsgeest moet je mee hebben en misschien moet je wel in de Randstad wonen om het voor elkaar te krijgen. Contacten bij de media zijn ook ook niet verkeerd.

Duitsland

-->

 

Tegenlicht heeft maandag een documentaire uitgezonden over de rol van Duitsland in de Europese Unie. Ulrich Beck kwam onder meer aan het woord. Ik ken hem nog van het boekje ‘De Risicomaatschappij’. Hij wist de positie van Duitsland in een paar rake zinnen te schetsen. Toen na de tweede wereldoorlog het nationalisme een taboe was heeft de Duitser zich op het de economie gestort. Een soort economisch nationalisme met de D mark als symbool. Inmiddels is dat een Euro nationalisme geworden. Dat wil zoveel zeggen, volgens Beck, dat de Duisters een euro willen op basis van Duitse voorwaarden. Volgens Beck is dit een misverstand wat Duitsland eerder parten heeft gespeeld namelijk te denken dat Duitse waarden, universele waarden zijn. In het zuiden van Europa gaat het er heel anders aan toe, daar werkt die discipline niet.

Beck zeg dat Merkel via de euro een machiavellistische politiek voert. ‘Merkiavelli’, noemt Beck haar al. Thomas Mann waarschuwde; nooit meer een Duits Europa, maar een Europees Duitsland. Er is niet naar hem geluisterd. Maar terwijl die woorden ooit heel onheilspellend klonken, is het oude gevaar inmiddels verpakt als het enige rationele alternatief. Je zou er haast zo weer intrappen.

Schuld

 

In het programma Tegenlicht vanavond ging het over schuld. Noreena Hertz (nog steeds de globaliseringsbabe?) had het over Gucci-kapitalisme waarbij het idee van schuld wordt bepaald of je wel of niet de laatste tas van Gucci hebt in plaats van of je een schuld hebt bij de bank. Het was een interessante aflevering omdat het gaat over waarde en noties van schuld en afhankelijkheid. Over de basis principes van een samenleving, kortom. Het werd met name boeiend gemaakt door de antropoloog David Graeber. Hij vertelde dat in de middeleeuwen schuld eigenlijk heel gewoon was. Je had voortdurend schulden bij elkaar waarbij eigenlijk maar heel weinig geld over tafel ging. De vereffening gebeurde een keer per jaar en dan ging iedereen in een kring staan en werd er gekeken wie nog wat aan elkaar verschuldigd was en dat werd dan verrekend. ‘Credits were natural, it was the glue to keep people together.’ Dat is een hele andere opvatting van schuld dan we nu hebben omdat er ongelijke systemen naast elkaar functioneren. Mijn minischuld aan de bank is een serieuze kwestie maar de banks miljarden schuld aan de staat, is slappe afspraak die vrij makkelijk geherformuleerd kan worden. Of zoals Noreena Hertz dat zo mooi zei: ’If you have a thousand euro’s debt to a bank, you have a problem, but if you have a million euro debt to the bank, than the bank has a problem.’

Biechten

Tegenlicht zond vandaag een documentaire uit over Bureau Stationsplein Guangzhou. De gedachte dat je vanuit het politiebureau een doorsnee van de samenleving te zien krijgt lijkt te zijn gerechtvaardigd.  Iemand is bestolen door een junk, iemand anders heeft honger. Er komt van alles aan de bureau's van de agenten voorbij.  Een man komt vertellen dat hij iemand valselijk beschuldigd heeft van inbraak in zijn huis. Hij komt van ver, vanuit een fabriekscompound en moet terug met de nachttrein. Hij heeft helemaal geen misdrijf gepleegd althans niet in de ogen van de wet. De politieagente kan niets voor hem betekenen. Ze kan hem alleen geruststellen en hem zeggen dat het goed is dat hij inziet een fout te hebben begaan. Het is geen documentaire over geweld, dit gaat over agenten die de biecht afnemen.

Croutons

Vanavond ging de Tegenlicht documentaire over Grande Paris.
Sarkozy wil iets nalaten. Logisch: elke Franse president wil iets nalaten. Maar waar Mitterand en Chirac zich beperkten tot een landmark, daar wil Sarkozy een Parijs maken voor alle Parijzenaars; een Grande Paris. Hij heeft tien architecten uitgenodigd om iets te ontwerpen, waaronder Winny Maas die werd gevolgd door de documentaire makers van Tegenlicht.
Een van de architecten merkte aan het einde van de presentatie op dat Sarkozy in zijn toespraak eigenlijk van alle projecten iets had geleend en daar een salade van had gemaakt. Winny Maas leek dit niet erg te vinden, zolang het maar een goede salade is. De vraag is echter of een groot Haussmanniaanse project weer een eenheid van Parijs kan maken. Met een verwijzing naar Haussmann wordt vaak vergeten dat hij van Parijs niet alleen een eenheid heeft gemaakt door middel van zijn boulevards, maar tegelijkertijd de banlieues heeft uitgevonden. De rijken wilden ten slotte aan de boulevards wonen en de armen werden verbannen. Die banlieues, of buitenwijken, zijn inmiddels vele malen groter dan Parijs zelf. De problemen in die gebieden zijn helemaal niet met grote bouwprojecten op te lossen. Het is veel beter om kleine herstelwerkzaamheden te doen, of zoals Rudy Stroink in Nederland altijd opmerkt:
’we moeten niks meer bouwen want de stad is af, de tijd is aangebroken om te tuinieren, de boel bijhouden.’
Maar zo wil Sarkozy natuurlijk niet herinnerd worden, als de man die de stad bijhield. Hij wil waarschijnlijk een nieuw station als symbool van eenheid overgoten met een sladressing van dijon mosterd en Franse croutons.