Wijnberg's Heilstaat

De Correspondent deelt af en toe artikelen met mensen die geen lid zijn, zoals ik. Laatst deelde Rob Wijnberg een stuk dat hij had geschreven over de opkomst van een nieuwe controle staat. Dit schrijft hij ondermeer: ’Over drie jaar, als de Googlebril goed en wel is ingeburgerd en iedereen de hele dag met een camera op z’n hoofd rondloopt, hoef je maar tien seconden naar een product te kijken of je hebt al een aanbieding in je mailbox; hoeft de politie slechts de beelden uit je eigen bril op te vragen om te zien met wie jij nudistje speelt op het strand; hoeft de NSA dat microfoontje op je montuur maar aan te zetten om te horen of je er misschien verkeerde opvattingen op nahoudt.’

Wijnberg voorspelt een samenleving vol gehoorzame schapen, zonder gekken, zonder burgerlijke ongehoorzaamheid en dus zonder individuen. Het klinkt als een typische utopie, of distopie. Welk perspectief je ook inneemt, een belangrijk kenmerk van dit soort voorspellingen is dat ze zelden uitkomen.

Utopieën of dystopieën worden opgebouwd uit morele opvattingen die zijn geworteld in het tijdsgewricht waarin ze worden uitgedacht.

Wat we vandaag de dag onder privacy verstaan is over tien jaar misschien wel veranderd. In de middeleeuwen dacht men er ten slotte ook heel anders over, denk aan de lijfeigenen. Ook is het voorstelbaar dat er tegen die tijd allerlei simpele technieken zijn om de Googlebril te hacken en te customizen. Wijnberg heeft het over de suggestie van vrijheid geboden door het consumentisme enerzijds en de werkelijkheid van de controlestaat anderzijds. Over welke vrijheid heeft hij het, vraag ik me af. Zolang je maar een beetje rustig kan leven zonder een voortdurende dreiging van oorlog, ellende of ziekte, mag je al best tevreden zijn, denk ik.

De suggestie van vrijheid (in het consumentisme) is altijd nog beter dan de werkelijke onvrijheid in landen als Pakistan waar je vanwege de breed geïnterpreteerde wet tegen Godslastering opgepakt kan worden wegens een afwijkende mening.  In de 'heilstaat' van Wijnberg doet het er niet toe wat je denkt, zolang je maar naakt recreëert op de plekken die daarvoor zijn aangewezen.  Is dat zo’n ramp?

Tijdsgeest

Tegenlicht heeft vandaag een moedige poging gedaan om aan de hand van een tiental dertigers de tijdsgeest te schetsen. Gedurfd want het is moeilijk om iets te duiden waar je nog middenin zit. Er sprak niet heel veel humor of zelfrelativering bij deze mensen. Wel droeg men mooie overhemden. Een vriend sms’te me deze uitspraak van Rob Wijnberg: ’Ik geloof veel meer in veranderingen die gewoon door mensen zelf geïnitieerd worden en impact zullen genereren.’
Tja. Ik sprak vorige week een uitvinder in Nieuwe Pekela die vijftien jaar geleden een opslagtank heeft bedacht waarmee je regenwater kan verzamelen om je wc mee door te spoelen. Hij vindt het belachelijk dat dit met drinkwater gebeurd. De tank wordt altijd bijgevuld, in geval van te weinig regenwater zul je niet zonder komen te zitten. Ik kreeg geplastificeerde krantenartikelen met interviews te zien waarin het succes hem leek toe te lachen. Hij heeft er tien van verkocht. ‘Alle tien onder de rivieren,’ voegde hij er aan toe. Ik vroeg hem hoe dat kwam.’ De GGD heeft destijds in Groningen z’n vraagtekens gezet bij de hygiëne ervan en dan ben je weg.’ Het bleek om angst voor zure regen te gaan. Een spookverhaal. Zelf heeft hij nog wel zo’n tank en het werkt uitstekend weet ik uit ervaring want ik heb even een plasje gedaan bij de uitvinder.
Wat zegt dit? Dat er wel wat valt af te dingen op de uitspraak van Rob Wijnberg. Zonder grote fabrikanten en een lobbyclub ben je nergens met je goede idee. Je moet geluk hebben, de tijdsgeest moet je mee hebben en misschien moet je wel in de Randstad wonen om het voor elkaar te krijgen. Contacten bij de media zijn ook ook niet verkeerd.