Breng de Joden Thuis

Vandaag zag ik de EO documentaire ‘Breng de Joden thuis’. Het gaat over Koen Carlier die probeert Joden in de Oekraïne over te halen om naar Israël te gaan. Alleen als alle joden in Israël zijn, komt de Messias. Hij deelt voedsel pakketten uit en steekt een preek af tegen zielige oude vrouwtjes die helemaal niet weg willen. Deze Koen zag een aantal jaren geleden een teken toen hij in de auto zat. Het teken betrof het elektronica merk Pioneer. Hij dacht toen dat hij pionier moest worden. Hij ziet het als een opdracht van God om de joden thuis te brengen. Koen heeft iets van een fanatieke nazi. Hij rust niet tot alle Joden zijn verdwenen uit de Oekraïne, zegt hij. Goed, hij wil ze niet doden, maar toch wel het liefste deporteren. Hitler wilde ooit ook alle Joden op Madagaskar onderbrengen. Dat bleek logistiek onhaalbaar.

Mijnenveger

Vandaag sprak ik met een lid van de waterpolitie in Zeeland. Hij heeft jarenlang op houten mijnenvegers gevaren die werden ingezet door de marine om vissersschepen te controleren op de maaswijdte van hun netten en het vermogen van hun scheepsmotoren. De politieman sliep in een claustrofobische kajuit met op enkele centimeters de plank boven hem waarop het volgende bemanningslid lag. Hij had een commandant die opereerde als een cowboy. Zo vermomde hij het schip als een vissersschuit. Hij voer bij voorkeur ‘s nachts met groene lichten dat alleen door vissers wordt gebruikt. De politieman zei dat als ze een Urker te grazen namen deze altijd heel boos begon en dan steeds rustiger werd. Bij een Arnemuidenaar is het precies omgekeerd. Hij begint meestal rustig en eindigt met schuim op zijn lippen. 
Zo kom je volgens de politieman met allerlei culturen in aanraking. Ergens halverwege de jaren tachtig kreeg hij een noodsignaal van een Joegoslavisch schip. De stuurman had zich opgesloten in zijn kajuit omdat hij bedreigt werd door de machinist. De een bleek een Kroaat te zijn de andere een Serviër. 'Ik zag toen al in het klein wat jaren later bekend kwam te staan als de Balkanoorlog,' zei de politieman. Hij heeft toen als relatietherapeut, wat agenten in die tijd er nog bij deden, de boel gesust. Emotioneel mijnvegen had op het Joegoslavische ship nog succes, maar voor het land Joegoslavië was dat te laat. 

Wandelpaal

Vandaag bezocht ik de grens van Nederland en België aan de kust. Zwin heet het hier, een goede naam voor dit fascinerende niemandsland waar de zee het land inkomt en zo België en Nederland met elkaar versmelt. Eigenlijk weet je hier nooit zo goed wat België is en wat Nederland. Ja, ziet het aan de cluster van flats in Knokke die als een rotsformatie tegen de horizon afsteekt. Niemand die zich van die grens iets aantrekt trouwens. De watergeul slijpt zijn weg dan weer eens door Belgisch zand, dan weer door het zand van Nederland. Wie wil oversteken trekt gewoon zijn laarzen aan. Voor ambtenaren en grensmakers is het echter niet zo eenvoudig, zij moeten hier de laatste grenspaal plaatsen. Nummer 369. In 1947 blijkt de paal verdwenen. Er wordt een nieuwe GP369 gegoten en met verzwaard fundament in het Zwin geplaatst. Ze wordt echter vrij snel het slachtoffer van roest en de veranderende Zwinmonding speelt haar ook parten. Ze gaan de paal telkens verplaatsen, steeds verder landinwaarts (1952, 1954 en 1969).
In 1990 valt de ongelukkige paal voor de laatste keer om en dan besluiten ze een nog zwaardere en grotere paal te gieten. Het wordt een 4m lange betonnen paal met een zwaar betonnen fundament. De GP369 houdt het echter niet langer uit dan tot 1995. De geul heeft de paal zover uitgegraven dat hij dreigt om te vallen. Dan is het afgelopen en besluit men het ding op de dijk te zetten op Nederlands grondgebied. Natuurlijk een beetje een blamage voor de grensmakers. De grenspaal hoort ten slotte thuis op de grens. Dit ambtelijke drama is aan de meeste mensen gelukkig gewoon voorbij gegaan.Zij stappen als van ouds met laarzen over en weer door het water opzoek naar prehistorische haaientanden. Dat is wat men hier doet. 

Ongeloofwaardig

Gisteren was ik bij het documentaire festival ‘Movies that matter’. Dit staat er op hun website: ‘Het Movies that Matter Festival in Den Haag is het internationale film- en debatfestival over vrede en recht in de Internationale Stad van Vrede en Recht.’ Van zo’n festival verwacht je een kritische keuze. De keuze van de ‘The Propaganda Game’ doet me niet meteen twijfelen aan de integriteit van het festival, maar wel aan hun smaak. Het is een erg slechte documentaire over Noord Korea. En zeker niet het soort film dat valt onder het kopje ‘movies that matter’. Dit was een film die er niet toe doet, zeker als je de Deens documentaire The Red Chapel hebt gezien. Een spastische Koreaanse jongen, ooit geadopteerd, reist van Denemarken naar Noord Korea. Door hier theater optredens te doen ontlokte zijn gedrag de reactie van de sensor. Op subtiele wijze wordt je duidelijk gemaakt wat voor land dit is. Aan 'The Propaganda Game' was niets subtiels te ontdekken.

De film wil zogenaamd een evenwichtig beeld schetsen van de propaganda oorlog die zowel vanuit het westen als vanuit Noord Korea wordt gevoerd. Enerzijds bestaat de film uit een standaard rondleiding door Noord Korea. Anderzijds uit ‘talking Heads’ van de westerse intelligentsia die uitleggen hoe moorddadig het regime is. De Spaanse filmmaker Alvaro Longoria durft ook nog te eindigen met de vraag: ’De waarheid, wat is de waarheid? Misschien zullen we het nooit weten.’ Dergelijke platitudes in de context van Noord Korea, horen niet thuis op dit filmfestival. Het gaat eigenlijk niet om de waarheid. Wat hier speelt is eigenlijk de vraag:' waarom bestaat Noord Korea?' het antwoord op die vraag zou kunnen zijn omdat we haar nodig hebben om onszelf te kunnen definieren. Dat zou een veel interessantere benadering zijn dan zogenaamd kritisch naar de verhalen van beide partijen te kijken. Iedereen weet dat zowel Amerika als Noord Korea propaganda bedrijven, daar hoef je niet een hele film over uit te wijden. 

Na de film kwam ook nog het personage Alejandro Cao de Benos op het podium om geïnterviewd te worden. Dat was de vleesgeworden platitude. Een Spanjaard die de filmcrew rondleidt en zich heeft bekeerd tot het Noord Koreaanse geloof. Hij kwam op mij over als een groot kind, dat het Franco tijdperk heeft misgelopen en dus maar naar Noord Korea is gegaan voor zijn portie dictatuur. Misschien was de film nog wel aardig geweest als Alvaro Longoria zich uitsluitend op dit personage had gericht. Ik wil bijvoorbeeld wel weten wat zijn favoriete Koreaanse gebakjes zijn, waar hij Koreaans gaat dansen en of hij ook een Koreaanse vrouw heeft. De beste man heeft in de twaalf jaar dat hij er woont overigens niet de moeite genomen om de taal te leren. Toen ik hem vroeg waarom niet, zei hij dat hij het te druk had met het uitdragen van de positieve boodschap over Korea in het buitenland. Ongeloofwaardig, dat was het woord dat als neon reclame boven zijn hoofd knipperde en dus ook boven de hele film.

Herprogrammeren

De duizenden leden van de Hitlerjugend en Jeugdstorm moesten na de Tweede Wereldoorlog helemaal opnieuw opgevoed worden om de hersenen te her-programeren. In Nederland kwam dat er soms op neer dat ze strafregels over Hitler moesten schrijven. Hoe dat de democratische waarden moet verbeteren weet ik niet, maar er zullen allicht andere zaken zijn geweest die de vaderlandsliefde hebben verbeterd. Zoals op het land werken, bijvoorbeeld. Je kan je afvragen hoe we om zullen gaan met de Syrië gangers, de Hitlerjugend van nu.  Die mensen zijn, net als de Jugend destijds, zwaar gehersenspoeld. Je zou kunnen zeggen dat ze maar in hun sop moeten gaarkoken. Dat zou iedereen intuïtief wel willen roepen. Maar het is onverstandig. Ook die mensen zullen op de een of andere manier opnieuw geprogrammeerd moeten worden. Maar hoe? Kanalen en sloten uitbaggeren misschien? Hoe symbolisch dat ook mogen zijn, ik denk niet dat het helpt. Misschien gewoon weer terug naar het MBO en de ambachtsschool. Eigenwaarde creëren. Dat hadden we sowieso al moeten doen, dan waren ze misschien nooit gegaan. Hoewel het natuurlijk ook gewoon een mogelijkheid is voor loosers om alsnog cool te worden. 

Buitenkansje

Een vriendin was twee weken geleden in Istanbul. Dit was allemaal ver voor de aanslagen. Toch merkte ze op straat dat er iets gaande was, er liep politie rond met uzi’s, en bij de havens zag ze kleine sleepboot-achtige vaartuigen die waren uitgerust met een kanon. Ook heeft ze twee grote oorlogsfregatten gezien. Mijn vriendin had de stad voor zichzelf. Er waren vrijwel geen toeristen. Voor de fijnproevers is dit dus het moment om naar Istanbul te gaan. De kans op een aanslag is nog steeds gering en het eten blijft er uitstekend. 

Totaalmens

Thijs Lijster schrijft op de Correspondent over de sociale druk op de totaalmens.

“De vaardigheden die de arbeider leert en geleerd heeft buiten zijn werkzame leven – denk aan sociale, emotionele en communicatieve vaardigheden, maar bijvoorbeeld ook algemene kennis, creatieve vermogens en cultureel kapitaal – worden steeds belangrijker. Om een goede werknemer te zijn is spierkracht niet meer voldoende; de Totaalmens wordt geacht een personality te zijn, iemand die niet alleen hard werkt, maar ook out of the box kan denken, goed met mensen kan omgaan, betrouwbaar en zeker overkomt.”

Ik vraag me echt af of dit zo is. Menig bouwvakker voelt zich allicht een personality, maar dat komt eerder doordat hij vrouwen nafluit dan dat hij als totaal mens wordt gezien. Ik ken voorbeelden van bouwvakkers die wel eens out of the box hebben gedacht, maar die werden terug gevloten door de opzichter. ‘We voeren gewoon uit wat op de tekening staat, hoe slim jouw idee ook is.’ Dat komt vaker voor dan ene bouwvakker die loodgieter vraagt om even slim mee te denken. Was het maar waar. 

Nog een citaat:

“Het probleem is dat we ons überhaupt steeds minder een ‘buiten’ kunnen voorstellen voorbij de economische productie; er is geen transgressie en taboe meer, verveling noch nutteloosheid. Van de vrije tijd gaat al een even zo'n grote dwang uit als van de werkvloer, getuige de vele artikelen over de boeken die je gelezen, de plaatsen die je bezocht, en de series die je gezien moet hebben.”

Het bezingen van de gestandaardiseerde arbeidsomstandigheden waarbij iedereen zijn plek heeft (Fordisme) is volgens mij een vorm van nostalgie. Bovendien is dat door elkaar lopen van het prive domein en het werkdomein ook niet exclusief voor de westerse consumptie maatschappij. In Afrika is het ook heel gebruikelijk. Eigenlijk is Afrika in die zin altijd al postmodern en post-Fordistisch geweest. Het is dus maar de vraag naar welk ideaal beeld Lijster precies verwijst als hij een buiten zoekt. Syrische asielzoekers hebben iedere dag zondag, hoorde ik vandaag. Dat wil zeggen dat ze er voortdurend buiten staan. Ze vervelen zich kapot en de vraag is dan of je wel op jezelf kan reflecteren. Volgens Lijster wel. Ik vraag me of er wel een 'buiten de economie ' bestaat waar hij het over heeft. Ik vraag me ook af of het wenselijk is. 

Inbrekers gids voor de stad

A Burglars guide to the city is een fascinerend boek van Geoff Manaugh dat nog niet uit is maar dat ik al wel heb besteld. Het gaat over het inbrekersperspectief op de stad en wel van de Romeinse tijd tot nu. Er was een opmerking op zijn blog die me overtuigde dat ik het moest hebben: “ I talked to the woman who arrested a kind of live-in burglar nicknamed “Roofman” who, incredibly, built a fake apartment for himself inside the walls of a Toys “R” Us.”
Het gaat hier om een Mall achtige winkel die zo groot is dat je er gemakkelijk een hoekje kan inrichten om er te wonen. De roofman brak eerder uit een zwaar bewaakte gevangenis voordat hij in de speelgoedwinkel ging wonen. 

Rahman

Als de directeur van de centrale bank van Bangladesh zijn ontslag aankondigt, is hij gezeten achter een minuscuul tafeltje en de journalisten zitten in het gras. Het ziet er gemoedelijk uit. Toch is de boodschap vrij ernstig. Hij heeft 91 miljoen euro laten stelen door hackers. Deze ‘overval’ behoort tot een van de grootste bankroven uit de geschiedenis. Vandaar misschien dat de directeur zich klein probeert te maken.

Loe

In Limburg zijn ze nog steeds boos op Loe de Jong die heeft geschreven dat er in het Katholieke Zuiden niets is gebeurd voor de Joodse onderduikers. ‘Daar is niets van waar,’ zegt een tachtig jarige man aan de keukentafel.’ Er zijn hier duizenden kinderen ondergedoken.’ Ik heb vandaag veel mannen en vrouwen aan keukentafels gesproken. De Jong’s naam kwam regelmatig ter sprake. Iemand zei dat de historicus vaak het gewapende verzet als meest relevant beschouwde. ‘Maar dat is onzin ,’ zei Hein Schilte tegen mij in de lobby van hotel Antiek. Dan waren er een paar van die opgeschoten knullen met stenguns en die wilde wat doen, dan lieten ze een jeep met weermacht soldaten verdwijnen. Dat zette geen zoden aan de dijk, maar zorgde wel voor afschuwelijke represaille maatregelen. Dat passieve verzet, het verschaffen van onderduikplekken was veel effectiever.’ Mijn eigen onderduiken in hotel Antiek is voorlopig weer tot een einde gekomen. Het heeft inspirerende anekdotes opgeleverd