Landschaplezen

Vanmorgen sprak ik Albert Buursma, een landschapshistoricus met een specialisatie in het Groningse waddengebied. Hij noemt het een Melkweg waarin constant van alles veranderd. Eilanden verdwijnen zoals sterren verdwijnen. Er komen ook weer nieuwe eilanden bij. Hij vindt het leuk om onzichtbare verhalen in het landschap weer aan te wijzen en zichtbaar te maken. Een mooi voorbeeld van zo'n verhaal dat je terugleest in het landschap vond ik de dijkdoorbraak. Elke keer dat er een dijkdoorbraak is geweest wordt er een ‘knikje’ in de dijk gelegd, omdat achter de dijk vaak een enorm gat wordt geslagen door het water. Daar leg je de dijk deels omheen. Veel boeren trekken dat nu weer recht, maar dat is volgens Buursma zonde want juist aan de hand van dit soort littekens kan je de gebeurtenissen uit het verleden blijven lezen. Dat maakt het landschap inzichtelijker en interessanter.

Circus Westerbork

Vandaag ben ik met een vriend in kamp Westerbork geweest. Het bleek moeilijk daar te komen met het openbaar vervoer. De reisplanner stuurde ons naar Beilen om vanaf daar met de bus naar Hooghalen te gaan. Dan ben je er nog niet. Het laatste stuk moet je lopen.
In Beilen hadden we net de bus gemist en dus liepen we even het dorp in. Dat was nogal confronterend. Foeilelijke laagbouw. Eindelijk kwam de bus, je kon er alleen komen via een hondenuitlaat-poepveldje vanwege een verbouwing. Eindelijk in de bus, kwam mijn vriend vijf cent te kort. De chauffeur bleek een principiële man. 'Anders moet ik straks ook de anderen vijf cent korting geven,’ zei de chauffeur.
‘Oh, maar dat zouden we nooit van u vragen,' zei ik nog,'u hoeft dat alleen maar voor ons te doen. We zeggen het tegen niemand.'
‘Ik ben al twee minuten achter op schema, m'n bus uit’, zei de chauffeur resoluut. Ik kwam nog tussen de schuifdeuren ook. Tsss, Beilen. Dan maar liften. Er passeerden denk ik wel dertig auto’s voordat er eentje stopte. Tot onze verrassing bleek dat geen Drentenaar te zijn, maar een vrolijk lachende Syrische vluchteling. Hij vroeg waar we heen wilden. We legden het uit en hij dacht dat het om een vluchtelingen kamp ging.
‘You’re looking for AZC?’
‘Yes, but a very old one,’ zeiden we tegen hem. In zekere zin klopte dat ook wel. In 1939 was het kamp Westerbork nog bedoeld voor vluchtelingen. De Syriër bracht ons tot de ingang van het kamp en zag daar allemaal auto’s en gezinnen. ‘Is this the circus?’
We beaamden dit. Hoe leg je aan een Syrische vluchteling uit dat dit voormalige doorvoerkamp inmiddels een herinneringsmonument is en van de Duitsers nog wel? Ik denk hij ons meegenomen heeft omdat hij als geen ander weet wat het is om te liften. Ook al is het maar een klein stukje, daar zijn mensen je eeuwig dankbaar voor. 

Eten met Peshmerga

Vandaag heb ik gedineerd met peshmerga strijders. Sommigen waren ex-peshmerga. Een van hen is elf jaar geleden terug gegaan naar Koerdistan om te gaan vechten. Hij zegt dat Koerdistan erg veilig is en dat het front op zeker vijf kilometer afstand van zijn huis is. Een kwestie van wat je gewend bent, denk ik. Hij zei dat er geen twijfel over bestaat dat Turkije IS steunt. Dat is wel iets om in het achterhoofd te houden als je in de krant leest dat in Turkije 15 IS terroristen zijn opgepakt in Istanbul afgelopen zondag. Turkije verdient aan IS door wapens te leveren, maar ze worden ook in Turkse ziekenhuizen verzorgd verzekerde mijn peshmerga bron.
Er werden ook grappen verteld aan tafel.
'Een gevangen isis strijder met een lepel in zijn hand zegt tegen peshmerga, schiet mij maar dood. De peshmerga strijder vraagt waarom. Nou ik heb een eet afspraak met Mohammed. Ik schiet jou niet dood, zegt de peshmerga strijder, ik wacht nog even en dan schiet ik je wat later dood zodat je precies op tijd bent om de afwas te doen.'
Dat was natuurlijk wel lachen. 

Landscraper

Architect Steven Delva bedacht als tegenhanger van de skyscraper de landscraper, een dijk waarin waterkering, landschap, natuur, architectuur, techniek en cultuur samenkomen. Volgens hem hebben we kansen laten liggen om de dijk interessanter te maken dan we tot nog toe hebben gedaan. Helaas voor Delva is er nog te weinig bekend over hoe zijn ‘holle dijk’ het doet onder extreme weersomstandigheden om het te bouwen. Gelukkig kunnen we dat soort ideeën inmiddels direct testen in het kunstmatige golfslagbad van Deltares.

Er ist wieder da

Frank Vermeulen schreef vandaag in het NRC de volgende zinnen na het zien van de film ’Er ist wieder dar’ : ‘ Hedendaagse agitatoren, waaronder de Nederlandse politicus Geert Wilders, passeren de revue. Duitsland komt niet van Hitler af, hij zit in het DNA van het land.’ Een vreemde, bijna absurde opeenvolging van zinnen. Geef ons een goede leider en we lopen er net zo goed achteraan. Dat is niet eens nodig, we lopen ook wel achter die van Duitsland aan. Toch is het stiekem een idee waar ook serieuze academici in geloven. Ze publiceren er niet over, maar zeggen het wel aan tafel als de wijn rijkelijk vloeit. Dan zeggen ze dat het toch niet verwonderlijk is dat zoiets in Duitsland heeft plaatsgevonden. Ze schijnen te denken dat het echt met het Duitse ras te maken heeft dat er zoiets als het nazisme heeft kunnen plaatsvinden. Volgens Vermeulen liepen mensen stil weer de bioscoopzaal uit. Moeilijk te zeggen wat hij nou wil zeggen met dit stukje in het NRC. Het is lachen om Hitler met een serieuze boodschap, maar de holocaust is volledig achterwege gelaten in dit verhaal. Dat is toch nog steeds een onderwerp waar we moeilijk grappen over kunnen maken. Overigens schiet Hitler in de film een hondje dood. Dat lijkt me heel ongeloofwaardig. Hitler was niet alleen vegetariër, maar ook een dierenliefhebber. De partij van de dieren had zijn idee kunnen zijn. Via het excuus van dierenleed kan je de rituele slacht verbieden en zo de joden en islamieten via ene omweg onder druk zetten.

Opvang in mall en noordpool

Op building blog lees ik over een plan van Noorwegen om vluchtelingen naar de Noordpool te sturen. Ze kunnen zich hier nuttig maken in de mijnbouw. Een ideetje uit de koker van Stalin? Amerika dacht eraan om oude shoppingmalls als opvangplekken te gaan gebruiken. Leuk bedacht, maar die gebouwen hebben geen faciliteiten. Het zou geen slecht idee zijn om, zoals buildingblog suggereert, gebouwen voortaan zo te maken dat ze in geval van humanitaire ramp zo in opvang plekken om te bouwen zijn. Wij hebben ook nogal wat kantoorpanden leegstaan. Maar door het gebrek aan sanitaire voorzingen zijn ze niet allemaal even geschikt voor opvang. Daar moeten we met toekomstige gebouwen toch rekening mee houden. Sowieso zouden gebouwen altijd meerdere functies aan moeten kunnen. Waarom zou je gebouwen maken die alleen geschikt zijn voor kantoorruimte?

KvK perikelen

Of ik soms mijn bedrijf wilde beveiligen. Origineel was het wel, meestal zijn het energiebedrijven die bellen. Uit pure vermoeidheid heb ik gezegd dat ik een witwas praktijk had en dat ik alleen maar bij de kamer van koophandel stond in geschreven zodat het legitiem leek.
‘Oh, tja, dat kunnen wij niet opmaken uit de informatie die ons wordt verstrekt.’
‘Mooi, dan is het dus afdoende beveiligd, goedemiddag.’
Ik vind de kamer van koophandel maar een vreemd instituut. Tot voor kort kostte het geld en het enige wat ik er ooit van gemerkt heb is dat commerciële bedrijven je lastig vallen en dat mijn adres via google te vinden is. Ik heb nog geprobeerd dat te veranderen naar het eiland pampus, maar daar trappen ze niet in. Er is wel iets fout gegaan want nu blijk ik een dierenwinkel te hebben. Ook daar ben ik al eens over gebeld, dit keer door een meisje die iets wilde weten over cavia's. Je adres van google wissen is helaas niet mogelijk. 

Kustverdediging met mangrove

In Nederland verdedigen we tegenwoordig de kust door zand weg te laten spoelen tot aan Duitsland. Hoe sympathiek het idee ook is om te denken over een ecologisch systeem waarin het zand nooit ‘verloren’ gaat, sommige mensen vinden dit toch een vorm van verspilling. ‘In Duitsland is er een heel eiland bijgekomen,' vertelt Piet van Noort mij aan de telefoon.Piet van Noort is een burgeractivist die Rijkswatserstaat in z'n eentje probeert te overtuigen van het feit dat we zand juist moeten vasthouden en niet laten wegspoelen.De baggerformatie Boskalis Heijmans knijpt hem ook een beetje. Zij moeten de Hondsbosche zeewering op pijl houden met zand, maar mogen het niet ‘verankeren’. Ze weten natuurlijk niet precies hoeveel er wegspoelt, maar ze hebben al wel een tender toegezegd. Toch tricky, dat werken met de natuur.
Nederland is trouwens niet het enige land dat bouwt met de natuur. In Suriname willen ze ook van de harde dijken af en in plaats daarvan mangrove bossen gaan aanplanten. Die mangrove houdt het slik en zand vast. Dat zal de goedkeuring van Piet van Noort kunnen wegdragen.
Hydroloog en professor Sieuwnath Naipal uit Suriname zegt er het volgende over:
‘Wat wij proberen te doen is de natuur een handje helpen, de bossen proberen te beschermen. Dit kan gedaan worden, onder andere, door mangrove te planten en zo de weerbaarheid van de mangrovebossen te vergroten, zodat er geen netto verlies optreedt als de volgende golf van erosie zich voordoet. Een bepaalde orde van grootte mangrovestrook voor de kust is het beste middel tegen erosie. We praten dan van een groene dijk.’

Weinig geleerd

West Europa reageert bijna nooit proactief op een crisis situatie. Altijd maar schoorvoetend en meestal te laat. De Sudetencrisis is natuurlijk een bekend voorbeeld. In 1938 heeft Groot Brittannië er met name op aangedrongen dat Tsjechië een stuk land zou afstaan om Hitler's honger te stillen. Op dat moment was Hitler nog helemaal niet oppermachtig en had zeker nog niet al de militaire leiders onder zijn duim. De geallieerden hadden hem toen makkelijk kunnen verslaan, zeker ook omdat Rusland erop aandrong dat te doen.
Zo’n pre-emptive strike op het Derde Rijk had een hoop ellende kunnen voorkomen. Overigens zagen we toen net als nu ook allang de vluchtelingen aankomen (sinds 1933), maar er werden geen maatregelen genomen om ze op te vangen. We hebben de Duitse Joden destijds zelf kamp Westerbork laten bouwen en betalen (1939) waarin ze konden wonen en later cynisch genoeg geïnterneerd werden door de bezetter. Het aantal vluchtelingen uit Syrië haalt het nog niet bij wat we in de jaren negentig binnenkregen (35.000 per jaar lees ik in het NRC). Toch zijn we ook nu weer verrast en reageren we xenofoob, bang en weinig pro-actief. Het is om moedeloos van te worden. Onze cultuur gaat veranderen, verandert constant. We kunnen er hoogstens voor zorgen dat we dit proces zo goed mogelijk begeleiden. 

Cultus

In NRC van dit weekend staat een mooie analyse van het bewind van Poetin door Vladislav Inozemtsev. De Russen beschuldigen de Oekrainers ervan fascisten te zijn omdat ze het herrijzen van een groot Russisch rijk tegengaan.
Inozemtsev beargumenteerd dat het Russische regime juist goed te vergelijken is met het fascisme uit Italie. De Russen hebben anti homowetten ingevoerd, verwijzen naar een gedegenereerde Europese moraal en ze hebben te lijden onder het trauma van een verloren Sovjet rijk. Vooral dat laatste aspect van trauma is vaak cruciaal om het fascisme te laten bloeien.
Plato zei het al: ’Het meest voor de hand liggende systeem om in tirannie te vervallen is de Democratie.’ Dat komt uiteraard omdat slimme volksmenners van de vrijheid gebruik maken om die vrijheid de nek om te draaien. Het belangrijkste voorbeeld vandaag de dag is het Rusland van Poetin.