Leuke vrouw

Vandaag was ik in Appingedam om met de organisatie van het festival ‘Terug naar het begin’ te praten. Ze willen graag dat ik een rondleiding door de stad maak, zoals ik dat afgelopen zomer voor de Groningse wijk Beijum heb gedaan. Een ontdekkingsreis dus. Appingedam is enorm pittoresk. Althans het oude gedeelte. Er blijkt ook een nieuw gedeelte te zijn waar iedereen makkelijk kan parkeren om de dagelijkse boodschappen te doen. Dat nieuwe gedeelte zuigt eigenlijk alle klandizie weg uit het oude gedeelte. Toevallig kwam ik vertrekkend burgemeester Rika Pot tegen op straat die met een filmcrew van tv Noord op pad was. Ze hoopte dat mensen nog steeds naar het oude gedeelte door zouden lopen omdat hier eigenlijk het winkelen nog een leuke ervaring kan zijn. ‘In nieuw Appingedam de dagelijkse boodschappen, in oud Appingedam de ervaring.’ Het leek me een leuke vrouw. Tijdens het korte gesprek werd ik een beetje verliefd op de burgemeester van Appingedam.

Babbelexpress

Vandaag ben ik met Opduiktv op bezoek geweest bij Sietze van de vrijwillige Hulpexpress uit Beijum. De dienst is zo populair dat de sociale ondernemer bezig is om uit te breiden.
‘Uit vijf verschillende wijken kwam het verzoek binnen of we daar niet ook een hulpdienst op poten konden zetten. Dat lijkt nu te gaan lukken,’ aldus Sietze. Na een kleine snuffelstage vandaag, heb ik mij inmiddels aangemeld om met mijn eigen vervoer de mensen gelukkig te maken. Overigens zijn alle schoonmaakspullen vooral voor de sier. Ik ben meer een babbelexpress en kom even een praatje maken bij eenzame bejaarden. Als ik genoeg heb gehoord, ben ik weer weg.

fluide ladschap

Afgelopen zaterdag was de feestelijke lancering van kustverhalen. De festiviteiten vonden plaats te midden van de strandbeesten van Theo Jansen in Prinsenhof Delft. Sommigen vonden het vreemd dat ik iemand interviewde op mijn eigen boekpresentatie, maar je kan ook stellen dat het onderzoek naar de kust nooit ophoudt. Theo zei op het laatst dat we als mensen kennelijk niet genoeg hebben aan de werkelijkheid. We hebben sprookjes nodig. Ik zou het sterker willen zeggen;  sprookjes en verhalen zijn de sleutel tot de werkelijkheid.
Vandaag was ik in het Fletcher hotel in Amsterdam om met Melle Smets en filmmaker Ben van Lieshout te praten over een snelwegfilm waar we binnenkort voor gaan proefdraaien. Eigenlijk openbaart zich vanuit het Fletcher hotel een volstrekt onbegrijpelijk landschap van snelwegen en bedrijventerreinen. Direct onder het hotel zie je een gevangenis met strak daarnaast de foodstrip met Burger King en Kentucky Fried Chicken. Een bizarre collage van totaal verschillende werelden. Om dat landschap te begrijpen, moet je er eerst een tijd in doorbrengen en verhalen verzamelen. Ook het onderzoek naar de snelweg is iets dat nooit ophoudt.

Boodschappen doen

Ik leg nooit een bordje voor of achter mijn boodschappen op de lopende band van de kassa in de supermarkt. Het bekende bordje waarop staat ’volgende klant’. Ik weet niet goed hoe dat komt. Boodschappen doen in de supermarkt heeft veel te maken met voyeurisme. Kijken en bekeken worden. In mijn hoofd hoor ik mezelf vaak commentaar geven op mijn eigen koopgedrag en dat van anderen. Tompoucen mogen meestal niet mee, hoewel een klein dik meisje in mij er vaak genoeg om zeurt. Het dikke meisje krijgt alleen haar zin als de tompoucen in de aanbieding zijn. Op het moment dat ik mijn boodschappen op de lopende band leg, ben ik me er maar al te bewust van dat je daarmee eigenlijk laat zien wie je bent. Zelf denk ik namelijk ook bij anderen te zien wie ze zijn aan de hand van hun boodschappen. Als iemand een tree bierblikjes van het goedkoopste merk wil afrekenen, dan denk ik altijd: ‘Hee daar hebben we de onderkant van de samenleving.’ Maar waarom ik nou geen bordje plaats? Het is een vorm van schaamte, denk ik. Zo'n bordje vind ik zo demonstratief en bezitterig. Alsof je ermee zegt dat je niks met de ander te maken wil hebben. In plaats van een bordje te plaatsen, fluister ik altijd op het allerlaatst moment iets in de trant van ’tot de broccoli alstublieft.’
Op internet lees ik trouwens dat het lopende band bordje ook wel een beurtbalkje wordt genoemd. Dat vind ik wel een mooi woord. Het biedt bovendien enige troost. Wie het beurtbalkje gebruikt schermt niet zijn territorium af, hij wacht alleen keurig tot zijn moment van betalen is aangebroken. Het is dus een teken van bescheidenheid om het beurtbalkje te gebruiken.

De smetvrees van dictators

Adolf Hitler was een 'grundliche'  en ijverige despoot en hij had een lage tolerantie voor vuil. Dat zijn niet pers se negatieve eigenschappen. Je zou kunnen zeggen dat je huid de ultieme grens is. Je bent het minst tolerant als het gaat over wie je wel en niet binnenlaat in je eigen lichaam. Daarna wordt je steeds toleranter, behalve als je smetvrees hebt. Bij Hitler begon zijn smetvrees zich vanaf zijn eigen lichaam, hij nam vier baden per dag, steeds verder uit te breiden naar de rest van de samenleving. Een van zijn eerste maatregelen was het optuigen van honderden busjes met meetapparatuur om mensen op tuberculose te screenen. De tweede grote maatregel van hem was het schoonmaken en op orde brengen van de fabrieken. Er moesten bloembakken buiten worden gezet en de ratten werden bestreden met Zyglon B. Een volgende stap was het euthanasie programma waarmee geesteszieke mensen werden opgeruimd. De afschuw voor het onzuivere werd steeds heftiger en met het geconstrueerde beeld van de Arische übermensch kwam ook de onzuivere untermensch in beeld; de Jood was het ongedierte dat net als ratten uitgeroeid moest worden met Zyglon B. Zo zie je hoe een min of meer positieve eigenschap van persoonlijke hygiëne in ver doorgevoerde toestand extreem gevaarlijk kan zijn.
Donald Trump heeft ook smetvrees. In zijn autobiografie ‘the art of the comeback’ laat hij ghostwriter Kate Bohner het volgende optekenen: ‘Het meest afschuwelijke dat mij op restaurant kan overkomen, is dat een man die ik een minuut eerder uit de wc heb zien komen me de hand wil schudden. Dan sta ik telkens weer voor een verschrikkelijk dilemma. Als ik die man zijn hand schud, moet ik meteen mijn handen gaan wassen en je zal het zien: net dan komt weer iemand anders met uitgestoken hand op me af. Maar als ik zijn hand niet schud, voelt die man zich beledigd en loopt hij de rest van zijn leven te zeuren wat een eikel die Donald Trump toch is.’
Ik denk dat dit gegeven van belang is om zijn gedrag te verklaren. Trump vindt zichzelf de best denkbare president. Er is bij hem geen sprake van zelfreflectie. Ook hij is nu instaat om zijn afschuw te extrapoleren. Hij heeft zijn afschuw voor Hillary nooit onder stoelen of banken gestoken. in een ander geval vroeg een vrouwelijke advocaat in de rechtszaal om een time out omdat ze melk wilde afkolven voor haar baby. Trump’s commentaar: ‘You are disgusting.’
Ook zijn afschuw voor ouderdom en het menselijk verval zijn bekend. Wie in gesprek is met Trump kan zien hoezeer zijn gezicht her en der is bijgewerkt met plastische chirurgie. Hij heeft een medewerker die kaal werd ook eens haargroei crème meegegeven. 
Zijn uitspraken over Mexicanen worden ook gevoed door afschuw, geen angst  voor banen verlies, maar echte afschuw. Hij heeft ze zelfs uitgemaakt voor verkrachters. 
Gelukkig is Trump bij lange na niet zo creatief en intelligent als Adolf Hitler, dus zo erg wordt het niet. Bovendien herhaalt de geschiedenis zich nooit. Aan de andere kant heeft hij al wel een hoop schade aangericht en zal er nog een hoop schade aankomen voordat de vogel weer gevlogen is.

Verdwenen wijkgevoel

Wie nu een bezoek brengt aan de Groningse Grunobuurt treft een wijk in transitie. De oude wijk wordt langzaam vermalen en een drietal kloeke woonblokken is reeds verrezen. Het voelt een beetje alsof er een hooimachine over de wijk is geraasd en van het oude wijkje keurige evenredige blokken heeft geperst. De nieuwe blokken zijn hermetisch en naar binnen gekeerd. Terwijl mensen vroeger op straat zaten en je elkaar kon groeten in het voorbijgaan, hebben de bewoners nu een binnentuin waar ze bij elkaar kunnen komen. Die binnentuin is speciaal ontworpen om kinderen veilig te kunnen laten spelen. Dit heeft weer als nadeel dat het geluid van de kinderen sterk wordt weerkaatst en versterkt. In het eerste blok waar nog voornamelijk klinkers in het binnengebied zijn aangebracht, spraken we een bewoner die overwoog alweer te gaan verhuizen omdat je onmogelijk buiten kon zitten als er gevoetbald en gespeeld werd. Simpelweg teveel lawaai. Onder de woonblokken zijn parkeergarages aanwezig voor fietsen en auto’s.
De nieuwe Grunobuurt is het type wijk waar je als buitenstaander weinig te zoeken hebt. Toen een fietser de garage deur open liet staan, glipte ik samen met Peter de Kan even naar binnen. We zijn bezig met een onderzoek naar de Grunobuurt voor een boek met nieuwe projecten in de stad Groningen. Daarom was onze actie denk ik wel gerechtvaardigd.  De fietser kwam echter op zijn schreden terug en vroeg wat wij daar deden. De jongen vertelde ons dat er nog erg veel gestolen wordt in de fietskelder. 
Vroeger werd er in deze volkswijk op elkaars kinderen gelet, daarom konden ze makkelijk op straat spelen. Fietsen stonden in het zicht, dus werden niet zo snel gestolen. Nu je de fietsen niet meer ziet, kan iemand die eenmaal binnen is, vrij ongestoord aan het werk gaan. 
Uiteindelijk wordt een goede wijk vooral gemaakt door een hechte sociale structuur en dat moet je als woningbouwcorporatie vooral stimuleren en faciliteren. Het is nog even afwachten hoe het zich hier gaat ontwikkelen. In de oude wijk, op een braakliggend stuk grond is een tijdelijke volkstuin verrezen. We hadden er al over gehoord. Mensen wezen ons er op. Dit was het enige waar ze naar konden verwijzen om te geven dat er wel deglijk iets spannends in de wijk gebeurde. Hier kon je ook als passant terecht. Geen enorme hekken, geen mensen die kwamen vragen wat we daar deden. Die tuin is wat ons betreft de sleutel tot het succes van de nieuwe wijk. In de kas kan wellicht een nieuw wijk gevoel worden opgekweekt. De tijd zal het leren.

Gelukkig ben ik zwart

Ik heb jarenlang gedacht dat ik zwart was. Op de middelbare school werd ik bij Franse les al voordat die begon, weggestuurd. Bij mij op school zaten geen zwarte kinderen uit arme milieus die niet mee konden komen, daarom vervulde ik die rol. En met verve. Docenten schreven steevast dat ik rondliep met een strandgevoel. Ik vond dat toen altijd racistisch. Pas bij mijn eerste bezoek aan Ghana kwam ik erachter dat ik geen echte neger ben. Niet van buiten in elk geval. Ik voelde me daar net een uitgelopen aquarel met buikloop. Bleekscheterig, dat is hier het toepasselijke woord. Er is een verschil tussen zwarte en witte mensen. Je kan dat verschil makkelijk zien. Zeker in Ghana. Je voelt het ook. Racisme is in die zin vanzelfsprekend. Ik wilde graag tot het andere ras behoren. Zwarte mensen vind ik mooier en ze hebben sterkere genen. Volgens Sunny Bergmann zit het racisme diep in onze cultuur ingebakken, toch vindt zij dat het uitgeroeid moet worden. Het is als een onzichtbare gifwolk van Tsjernobyl. Je ziet het niet, maar het is overal en veranderd stiekem je DNA. In haar documentaire ‘wit is ook een kleur’, betoogt ze dat we als witte mensen ons bewust moeten zijn van ons privilege. Maar ja, dat geldt ook voor zwarte mensen die hier wonen. Iedereen moet zich gelukkig prijzen dat hij in Nederland woont.

Er komen goedgebekte goedgeklede zwarte Nederlanders in de documentaire aan bot die klagen over het racisme dat ze overal tegen het lijf lopen. Ze zien niet eens hoe absurd hun redeneringen zijn. Het leven is lijden, niemand heeft gezegd dat het van een leien dakje zou gaan.  Er is een wijk in Scheveningen, als je daar vandaan komt kan je het wel schudden bij sollicitatiegesprekken. De bevolking is er roomblank en zit in een vicieuze cirkel waar ze niet uitkomen. Sociale problemen. Maak daar een documentaire over, zou ik zeggen. Maar dat is niet hip en Randstedelijk genoeg, ben ik bang. Bovendien zijn het een stelletje racisten die daar wonen.

Ex-politicus Tofik Bibi, zegt dat hij in een tram met alleen maar witte mensen heel expliciet gaat lachen om ze gerust te stellen. Ik lach ook zoveel mogelijk in aanwezigheid van vreemden. Dat lijkt me natuurlijk gedrag. Mensen stellen elkaar graag gerust.
Sunny wil  aantonen dat mensen die van zichzelf zeggen dat ze niet racistisch zijn, toch racistisch zijn. Vervolgens constateert ze dat ze daarmee een hoop weerstand en irritatie opwekt en dus heeft ze een gevoelige snaar geraakt. Dat vind ik wel een beetje makkelijk. 

De gediscrimineerde heeft altijd gelijk, zijn gevoel liegt immers niet. Je kunt het als blanke heteroman in steeds mindere mate nog goed doen. Gelukkig ben ik zwart, althans, zolang ik niet in Ghana ben.

Afrikaanse Unie

Wie een google alert neemt voor nieuws uit Ghana krijgt doorgaans weinig mail. Dat komt omdat er niet veel te melden valt over dit West Afrikaanse land. In elk geval geen dingen die we met Afrika en Afrikaanse problematiek associëren. Laatst kwam er een bericht binnen over de zittende president die de vertrekkende president een rondleiding gaf door het presidentieel paleis. Alles in alle hartelijkheid. Een moslim die een Christen zijn toekomstige werkplek liet zien. Dat past helemaal niet in onze perceptie van een continent waar leiders graag blijven plakken aan het pluche en zich in sommige gevallen nog liever doodvechten dan de macht op te geven. Maar Ghana, dat als eerste Sub Sahara Afrikaanse land het koloniale juk afwierp in 1957, lijkt toch langzamerhand een volwassen democratie te worden. De oud president vliegt binnenkort met andere presidenten van omringende West Afrikaanse landen naar Gambia om daar zittende president te overtuigen dat hij de verkiezingsuitslag zal moeten accepteren. Ooit kreeg het idee van panafrikanisme vorm in het postkoloniale Ghana onder leiding van diens eerste president Kwame Nkrumah. Er werd een gigantisch hotel complex naast het parlement gebouwd zodat leiders vanuit heel Afrika daar samen zouden komen. Het kwam niet van grond, zelfs Gaddafi heeft dit idee een tijdlang actief uitgedragen. Zonder overtuigend succes. De economische samenwerking tussen West Afrikaanse landen, ECOWS geheten, lijkt echter wel te werken. Vanuit die Unie wordt nu ook druk uitgeoefend op Gambia om de vrede te bewaren. Als dat lukt dan heeft ECOWAS wederom z’n succes bewezen.

Politiek Correct

Als je wilt weten waarom Sylvana Simons in de war is, moet je naar
Professor Jordan Peterson uit Toronto luisteren. Hij is een kruistocht begonnen tegen politieke correctheid. Hij weigert mensen aan te duiden met hun persoonlijk gekozen sekse voornaamwoorden. Er zijn inmiddels iets van zeventig verschillende verzonnen voornaamwoorden (van androgyn tot non-binary). Dat is verder prima, maar het wordt zelfs verplicht gesteld om die te gebruiken. Dat gaat Peterson te ver, vooral ook omdat er een links ideologische agenda achter zit.  Er zijn twee seksen, volgens hem; man en vrouw. Verder vindt hij het überhaupt pervers om mensen te definiëren aan de hand van de groep waar ze zogenaamd bij horen. Peterson waarschuwt voor een langzaam oprukkend sociaal constructivisme. Er wordt een groep verzonnen, witte mannen bijvoorbeeld, en vervolgens wordt gezegd dat je als lid van die groep verantwoordelijk bent voor slavernij. Collectieve schuld, dat is iets wat ook in de Sovjet Unie werd toegepast. De succesvolle boeren werden Koelakken genoemd en vervolgens systematisch uitgeroeid. Simons zegt in de Volkskrant dat ze veel te danken heeft aan de LGBT gemeenschap en dat ze zich voor hen gaat inzetten. Ik ben benieuwd hoe. Dat soort zaken kun je het beste door de samenleving zelf laten uitzoeken. Zodra het politiek wordt, wordt de onderhandelingsruimte tussen burgers juist kleiner. Hoe meer wetten, hoe onvrijer de samenleving. Er zijn veel grotere problemen in Nederland dan deze identiteitskwesties. Het is net als bij de hele Zwarte Piet Discussie. We moeten ons onderwijs systeem aanpakken en verbeteren in plaats van het over Zwarte Piet hebben. Het zal mij niet verbazen als Simons zich hard gaat maken voor het verplichte gebruik van ‘personal gender pronouns’. Over de partij Denk kunnen we ook kort zijn. Zeventig procent van hun Turkse achterban is pro Erdogan, niet bepaald iemand die minderheden in zijn land tolereert. Volgens mij leven we in een behoorlijk tolerante samenleving die bedreigd wordt door Sylvana Simons, de partij voor de dieren en Denk enerzijds en Geert Wilders anderzijds.

Pionier Bier

Vandaag was er in het Buurthoes van Ten Boer een bijeenkomst over de overdracht van 55 voetbalvelden aan landbouwgrond (van een mislukt woningbouwproject) aan de sociale coöperatie Woldwijk die daar nu gaan pionieren. Tijdens mijn eerste verkenningen in het gebied kwam ik een muskusrattenvanger tegen. Hij praatte met liefde over het slimme beestje dat hij moest uitroeien. Zo wees de rattenvanger me op het feit dat de muskusrat helemaal geen rat is en dat zijn lippen zich achter zijn tanden bevinden zodat het dier zijn adem in kan houden en toch onder water kan blijven knagen. De muskusrat is de eerste pionier van het gebied. Omdat er toch allerlei ontheffingen in Woldwijk plaatsvinden kunnen we van muskusrattenvlees misschien een streekproduct maken. Gestoofd in pionier bier schijnt dit heel lekker te zijn.