Iedereen fascist

Het heeft natuurlijk met timing te maken. Het is zeventig jaar geleden sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog. Alsof de Duitse justitie speciaal voor de viering nog een presentje achter hand had gehouden, beginnen ze met het berechten van Oskar Gröning de 93 jarige boekhouder van Auschwitz. Journalist Ad Fransen onthulde in een boek dat hij eigenlijk Adolf heette en hij onthulde het naziverleden van zijn vader. Inmiddels zijn er ook twee boeken op de Franse markt waarin wordt onthuld dat de beroemde architect Le Corbusier eigenlijk ook een hard core fascist was. Wat dat ook moge betekenen. Als we naar zijn architectuur kijken dan zou het niet verbazen, de radicale vormentaal van le Corbusier zag je ook terug bij Mussolini. Le Corbusier was een antisemiet, maar dat schijnt al vrij lang bekend te zijn.  

Dit valt er te lezen op de website France 24

In August 1940 during World War II, the architect wrote to his mother that "money, Jews (partly responsible), Freemasonry, all will feel just law". In October that year, he added: "Hitler can crown his life with a great work: the planned lay-out of Europe."

Dat is ook wat Albert Speer zo bewonderde aan Hitler, hij maakte van Europa een nieuwe planologische opgave. Een grote bouwput, waar Speer en zeer waarschijnlijk ook Le Corbusier graag voor hadden gebouwd.

Nieuwe feiten, herinterpretatie van oude documenten. Het is een interessant spel. De geschiedenis als archeologisch redactielokaal. Telkens komen er nieuwe oude nieuwsberichten die oude helden op het schavot tillen. Totdat we een computerprogramma bedenken waarmee je iemands persoonlijkheid in een rekenmodel kan stoppen om te kijken wat jij zou hebben gedaan ten tijde van het Derde Rijk. Het wordt dan bijna een nieuw geloof; iedereen is belast met de erfzonde van een mogelijk fout verleden. 

Doemscenario

Vanavond wordt er weer verder gepraat over de opvang van illegalen. Coalitie partners PvdA en VVD maken vorderingen. In de tussentijd kunnen wij natuurlijk speculeren over de uitkomst. Ik stel me een doemscenario voor. De illegalen worden massaal op straat geknikkerd en komen daar een andere kwetsbare groep tegen; de psychiatrische patiënten die door de decentralisatie van de zorg zelfstandiger moeten opereren. Ze gaan een coalitie aan en er zal een nieuw type ‘gang’ ontstaan van mensen op wie niemand meer zit te wachten. Ze trekken plunderend door het land om in hun eigen onderhoud te voorzien.

Anthropocene Kunst

Bruno Latour sprak vandaag in de stadsschouwburg van Utrecht over het Anthropocene. Niet echt een sprankelend verhaal. Zijn boeken zijn beter.
Hij citeerde Anna Tsing de hele tijd. Zij heeft schijnbaar over de paddenstoelencultuur geschreven waarvan we kunnen leren hoe je kan voortleven op dode materie. Tsing was er ook, maar kwam hakkelend voor het spreekgestoelte en wist eigenlijk niet wat ze moest zeggen. Verder had Latour het over 1610 als begin datum van het anthropocene. Niet zijn eigen idee zo lees ik op internet. Wetenschappers publiceerde deze maand vers onderzoek in de Scientific American. Ze stellen voor het anthropocene in 1610 te laten starten omdat in deze periode 50 miljoen indianen sterven aan de pokken overgebracht door de Europeanen. Hun land werd niet meer bewerkt en zodoende groeide er bomen die het carbon dioxide uit de lucht trokken. Dat was blijkbaar zo significant dat daardoor een temperatuur daling werd veroorzaakt die een kleine ijstijd in gang zette. Het ging vandaag ook over de wijze waarop kunst het thema van het anthropocene onder de aandacht brengt. Latour sprak zelfs over Nederlandse landschapschilders, maar noemde helaas niet de winterlandschappen van Hendrick Avercamp en Pieter Brueghel de Jonge. Iedereen weet dat die doeken zijn gemaakt tijdens een kleine ijstijd in het begin van de zeventiende eeuw. Nu weten we dat die ijstijd door menselijk handelen is veroorzaakt. Zodoende zijn Pieter Brueghel de Jonge en Hendrick Avercamp te beschouwen als de eerste anthropocene kunstenaars ter wereld.

De wereld bestaat toch

Gisteren had ik het op deze plek even over de wetenschappelijke basishouding; die moet sceptisch zijn en daarom is het geen probleem dat complotdenkers aan het woord komen. Aan hun onwrikbare geloof zie je al dat ze niet wetenschappelijk zijn. Leer hun argumenten kennen. Op de Stone lees ik een stuk van Crispin Sartwell over postmodernisme. Het idee dat er buiten de taal geen wereld bestaat was groot in de jaren tachtig. Vandaag de dag neigen we weer naar realisme. Maar goed ook want de postmodernist maakt de waarheid een spel van getallen. De waarheid is datgene waar de meerderheid het over eens is. Met andere woorden; de waarheid is een afspraak. Je hoort de complotdenkers al ratelen. Het is een wereldwijde afspraak van hele machtige mensen om ons dom te houden. we zijn weer terug bij het realisme en Crispin Sartwell zegt het zo :

We don’t make the world, as one might put it; the world makes us. Where for decades or even centuries, philosophy has focused on our representations and descriptions of the world, on human consciousness and cultural systems, many are now turning to the external features of the world that constitute the content of our experiences and the context of our social practices.

Hij noemt deze nieuwe stroming in de filosofie post postmodernisme oftewel ‘Popomo’. Een van de belangrijkste veroorzakers van deze ‘realistic turn’ is klimaatverandering. We komen erachter dat we wel degelijk bedreigt worden door iets dat zich onafhankelijk van onze waarneming beweegt. We zijn waarschijnlijk ook gewoon moe van de wereld alsmaar interpreteren. Waarom kunnen we ons niet door de wereld zelf laten verrassen?

Gevaarlijke Denker

De complotdenker Richard Gage heeft vanavond gesproken voor studenten in Delft. Vanuit ingenieursoogpunt heeft hij vragen bij de wijze waarop de Twin Towers zijn ingestort. Ze zouden zijn opgeblazen, iets wat duidelijk is gebleken uit een derde toren (met de verwarrende naam toren 7) die ook ineenstortte en waar geen vliegtuig in is gevlogen. Gage en 2300 anderen hebben een petitie ondertekend om de waarheid boven tafel te krijgen. Waarom werd er gezwegen over toren 7. Het interessante is dat hij voor een groep bouwkunde studenten mag spreken en dat er gesuggereerd wordt vanuit Studium Generale dat dit relevante kennis voor deze aankomende architecten. Een complottheorie verpakt als technisch onderwijs.
Er is ophef ontstaan over de komst van Gage. Hij zou niet mogen spreken zonder stevig weerwoord en het geeft zo iemand alleen maar weer een podium om te groeien(alsof hij dat nodig heeft). Dankzij mensen als Gage geloven tien duizend Amerikanen dat er nooit iemand op de maan is geweest. Toch opvallend dat mensen zo bang zijn dat de kritische hersentjes van de studneten worden geïnfecteerd door lieden als Gage. Je zou mogen verwachten dat ze zelf uit kunnen maken wat onzin is of niet. Zo zouden ze ook in de college banken moeten zitten. Wat is wiskunde en wat is ideologie? Bovendien lopen er ook wetenschappers rond die in God geloven. Misschien moet de universiteit erkennen dat de werkelijkheid eerder op modder lijkt dan dat er een ‘rock bottom’ zou bestaan waarop alle kennis gebouwd kan worden. Wees ten alle tijden kritisch. Dit is de test, geloven ze het of niet?
Juist de stelligheid van Gage is een mooi bewijs dat het niet wetenschappelijk is en als hij zegt alleen maar vragen te hebben. Dan is het goed dat die vragen gesteld worden. Waarom eigenlijk niet?
Overigens gelooft de diretcuer van Studium Generale Delft, Coen Vermeeren, in
UFO’s. Iets wat hij vanochtend op de radio stellig ontkende: ’Er is geen sprake van geloof, ik heb bewijs!’ Dan weet je het wel.

Oorlogszucht

Waar houdt het spel op en begint de echte oorlog. Of moeten we stellen dat ook oorlog een spel is. Poetin lijkt dit wel te denken. Als herinnering aan de overwinning op de nazi’s stuurt hij een biker gang (the night wolves) naar Berlijn om de route van het Rode leger terug te volgen. Ze gaan natuurlijk op eigen houtje, maar Poetin houdt ze niet tegen. Overigens hebben de leden van deze gang geen visa’s en als je dan toch een land binnengaat, ben je ofwel een vluchteling ofwel een leger met kwade bedoelingen. Het is precies die onduidelijkheid waar Poetin goed in is. Voordat je het weet is je land ingenomen door een motorclub.

Roman

De Huisvriend van Bertram Koeleman is een goede roman. Het doet, zoals de achterflap beweert inderdaad aan Paul Auster denken. Misschien is het beter dan Auster.  De Huisvriend is een simpel verhaal op een complexe manier verteld. We bevinden ons in het hoofd van Jonas Balsam die zijn herinneringen aan Benjamin Krendler opschrijft, een autistische figuur voor wie hij twintig jaar heeft gezorgd. Jonas heeft er zijn specialiteit gemaakt om de emoties van Benjamin te interpreteren, tegelijkertijd heeft hij moeite zijn eigen emoties te lezen. Het levert een paradox op die verregaande consequenties heeft. 
Want wie heeft er eigenlijk verantwoordelijkheid voor de dingen die Jonas veroorzaakt in de wereld in naam van zijn baas? Net als bij Auster vaak het geval is, blijven er veel vragen onbeantwoord en snap je niet helemaal waarom de personages in de situatie zitten waarin ze zich bevinden. Toch vind ik dat niet heel storend en denk ik dat  deze debuut roman een goede kandidaat is voor de Anton Wachter prijs. 

Automatisering

Een vriend vertelde mij vandaag dat hij in Finland in een hotel zat waar de verwarming niet te regelen was. Buiten was het steenkoud en binnen kon je alleen naakt op bed liggen omdat het bloedheet was. Het raam kon niet open en de kachel kon je alleen resetten en dan startte de computer na vijf minuten opnieuw op om daarna de boel weer bloedheet te maken. Ik vroeg of het een communistisch hotel was, maar het bleek juist hyper modern te zijn. Het zijn plekken die gestandaardiseerd zijn en eigenlijk voorbij gaan aan de menselijke behoefte. Alsof het machines zijn waaraan de mens zich moet aanpassen. Iets soortgelijks maakte ik onlangs mee in een klimaat neutrale woning. Het huis was klimaat neutraal maar dan moest de mens zich wel wegcijferen ten op zichten van de woning. De machinerie regelde alles. Maar het ventilatie systeem was bijvoorbeeld niet uit te zetten. De bewoners vertelde me dat er met oud en nieuw een verbrandingslucht in haar huis hing. Ja kan te ver gaan in automatisering en klimaat neutraal wonen is leuk, maar het moet niet ten koste gaan van het wonen zelf.

Sportmachine

Vandaag heb ik me overgegeven aan excessief sporten. Vanochtend heb ik tien kilometer gerend en later vanmiddag nog getennist. Een grote verspilling van energie zou je kunnen zeggen. Sporten, waarom doen we dat eigenlijk ? Voor mij is het aantrekkelijke aan hardlopen vooral dat ik me kan reduceren tot machine. Dat houdt me ook aan de praat. De machine voelt namelijk geen pijn. Na twee uur tennissen had ik al een spierblessure aan mijn pols. Er komt nog behoorlijk wat techniek om de hoek kijken. Ik geloof dat ik gewonnen heb, maar dat is niet op souplesse gebeurd. 

Wetmatigheden

Het land is leeg. Leeg en schraal. Het ligt vol losse stenen. De personages glijden hierover uit. Ze schuifelen voort. De titel van de film is dan ook passend; ver van de mens. Hoe leeg het land ook is er zinderen overal onzichtbare wetmatigheden door het landschap. De gevangene kan zijn lot niet ontlopen, de bewaker van de gevangene, die eigenlijk leraar is, ook niet. Het is een rol die hen van buitenaf is opgedrongen. De gevangene heeft zijn neef vermoord en om te voorkomen dat er een spiraal van bloedwraak opgang wordt gebracht wil hij voor een Frans executiepeloton sterven. De leraar en de gevangene begrijpen elkaar eerst niet, maar de wederzijdse sympathie groeit. Een onmogelijke vriendschap. Het is 1954 en de onafhankelijkheidsoorlog oorlog zet alles op scherp. Algerije voor de Algerijnen. De leraar die gedwongen wordt het land te verlaten stamt af van Andaluciërs die al generaties daar wonen. Hij moet dus zijn moederland verlaten. Als hij de gevangene heeft weggebracht tot aan een splitsing wijst hij het politiebureau aan. ‘Je kant echter ook naar rechts, die weg loopt de woestijn in, na twee dagen kom je dan een nomadenstam tegen. Ze zullen je te eten geven, dat is hun wet.’
Niemand ontkomt zijn lot, gelukkig zijn er ook nog andere streken met andere wetmatigheden waar je naartoe kan. Waar je iets minder definitief, je leven een open einde kan geven.