VAD: Bukshag

Toen tabak tijdens de tweede wereld oorlog schaars was, bukte men veelal om weggeworpen peuken op te rapen om hier nieuwe sigaretten van de maken. Dit gevonden tabak werd om voor de hand liggende redenen bukshag genoemd.

VAD: Leestekens

Spam is de email variant van  de vroegere reclamefolders die je  in de brievenbus kreeg. Spam wordt ook wel junkmail genoemd ofwel afvalmail. Dat taal misbruikt kan worden is bekend. Onze spraak, een gift van God, wordt in de buitenwijken dikwijls gebruikt om ermee over de heg te babbelen. Maar er zijn misschien ook overbodige leestekens die de vuilnisbak in kunnen. Wat te denken van de puntkomma? Op deze site trof ik een interessante blog over een richtingenstrijd ten aanzien van de puntkomma. Een strijd tussen Franstaligen en Engelstaligen.

“Inmiddels is de storm weer gaan liggen, maar enkele jaren geleden woedde er een hevig debat over de al dan niet tragische teloorgang van de puntkomma. Met name in Engels- en Franstalige media was een ieder die het woord semicolon of point-virgule in de mond nam zijn leven niet meer veilig. Het debat werd aangezwengeld door Fransen die hun onverbeterlijke taalpurisme nu eens op de leestekens wilden botvieren: de naderende ondergang van de puntkomma zou te wijten zijn aan de verderfelijke invloed van Angelsaksische taalvandalen. Les rosbifs zijn immers veel te ruw en onbehouwen – met hun slechte bier en barbaarse eetgewoontes – om zo’n elegante en subtiele uitvinding als de puntkomma op waarde te kunnen schatten.

De Engelsen en Amerikanen lieten dit uiteraard niet op zich zitten en sloegen genadeloos terug: de puntkomma is het meest verwijfde, krachteloze, afzichtelijke, en volkomen nutteloze leesteken dat ooit uitgevonden is, aldus de Engelstalige consensus. Amerikanen in het bijzonder beschouwen puntkomma’s als de as van het kwaad onder de leestekens. Zo geeft schrijver en blogger James Scott Bell hetzelfde gezonde advies over de puntkomma als over de aubergine (‘te allen tijde vermijden!’) en volgens de immer eloquente Kurt Vonnegut hebben we te maken met een hermafrodiete travestiet zonder enig bestaansrecht. Het is kortom niet alleen een cultureel, maar ook een sexueel geladen symbool geworden; echte mannen, aldus de Amerikanen, gebruiken geen puntkomma’s.”

Persoonlijk vind ik dat ook de hermafrodiete travestiet wel degelijk bestaansrecht heeft. Ook de puntkomma mag blijven.

VAD: Troostprijs

Vandaag zou ik mee op de grofvuilwagen van de milieudienst in Groningen. De manager die had toegezegd dat dit kon, bleek een andere dan diegene die erover ging. De manager die erover ging stond erop dat ik eerst een instructie film zou kijken. Deze film  bleek echter lastig terug te vinden op de harde schijf. Robert, die ik nog kende van vorige week vrijdag gaf mij alvast een gratis tip. ’Als je een sofa ziet staan, til deze dan altijd op met z’n tweeën en forceer niks want die sofa, die wint het toch wel van jou.’

Mijn andere vriend, Johan, die ik ook ken van de 1000 (zoals de vuilniswagen wordt genoemd), wist te vertellen dat je precies kan zien wanneer de IKEA weer uitverkoop heeft. ’Dan staat de hele huisraad bij de stoep om vervangen te worden door nieuwe, meer modieuze, spulletjes.’

Inmiddels was de grofvuil auto verdwenen. Als troostprijs mocht ik mee met  Jamie die veegdienst had in de binnenstad. Jamie is 25 en droomt ervan om samen met zijn zwager een verfgroothandel te beginnen. We hadden de opdracht om het vuil dat zich in hoekjes en gaatjes had opgehoopt voor de borstelwagen van Huib te vegen. Huib is vergroeit met de borstelwagen en bestuurt het ding als onderdeel van zijn eigen lichaam. ‘Achter dit elektriciteitskastje worden vaak messen verstopt,’ vertelt Jamie. Het is sympathiek bedoelt, hij wil het bezemwerk toch een beetje interessant maken. Ondertussen verlang naar de snelheid van de 1000. Huib legt uit dat er drie veegtechnieken zijn. ‘Als je veegt zoals jij veegt dan heb je aan het einde van de dag een kapotte rug en blaren op je handen.’

Ook wees Huib me erop dat ik me moest aanleren om verdacht te zijn op afval dat zich op armlengte bevindt.’De meeste beginners kijken naar de grond, maar zolang als je zelf bent, zo hoog ligt ook het afval.’

Daarna kroop hij weer in z’n borstelwagentje.

‘kijk,’ zei Jamie.’Dat zie ik steeds vaker liggen, als je het mij vraagt is de halve stad verslaafd.’

Voorzichtig raapte ik het papiertje op. Samen met het verhaal van de messen wees het erop dat Groningen minder provinciaals is dan vaak wordt aangenomen.

VAD: Transformatie

Afgelopen zaterdag schreef ik over een vriend die vrek is. Daar heb ik nu spijt van. Ik was dronken toen ik dat schreef. Bovendien verontschuldigde hij zich vandaag tijdens de lunch over het feit dat hij in de haast vergeten was zijn biertjes te betalen. Hij schoof zelfs een biljet van twintig euro over de tafel! Iemand die een biljet van twintig euro naar je toeschuift is geen vrek. Wel jammer, want daar ging mijn geromantiseerde beeld van hem als vader van drie hongerige kinderen die zuinig aan moet doen om te overleven. Ik kan er niets aan doen, ze hebben me vroeger teveel sprookjes van de gebroeders Grimm voorgelezen. Langzamerhand onderging mijn vriend tijdens de lunch een transformatie. Misschien was dit wel iemand die juist op grote voet leefde, bedacht ik. Soms ging hij gebukt onder gokschulden, maar er waren ook dagen dat het niet op kon, dat er door lakeien wijnvaten naar zijn woning werden gerold en er, in de tuin van zijn rijtjeshuis, een varken aan het spit ging. Het kon maar zo, de meeste mensen houden er een geheim leven op na, is mijn ervaring. Ineens kwam de kok uit de keuken van het Academie gebouw en gaf iedereen een beker aardbijen met slagroom. De transformatie van mijn vriend had nu al zijn effect op de omgeving.

VAD: Passanten

Ik heb her en der wat dingen gelezen over Theodore Dalrymple’s boekje over afval, Litter: How other people’s rubbish shapes our lives. Hij stelt dat het afval probleem te maken heeft met individualisme en een verzet tegen de oude waarden van het voormalige Britse Imperium. Het van je afgooien van afval, slordig gedrag, is een vorm van verzet geworden tegen dat oude Britse waardesysteem en heel moeilijk te corrigeren. Vroeger stond individueel gedrag in het teken van een groter geheel, wie nu aangesproken wordt op zijn gedrag voelt zich vooral aangetast in zijn diepste wezen. Morgen zal ik het boekje aanschaffen om er meer over te weten te komen. Vooral de titel spreekt me aan want ook de milieudienst in Groningen stelt dat mensen in de wijken altijd beweren dat het om andermans zwerfvuil gaat dat daar ligt. Zwerfvuil is per definitie afkomstig van passanten.

VAD: Schaamte

 

Ik volg een spoedcursus tot vuilnisdeskundige, niet alleen door mensen te interviewen en stages te lopen, maar ook door de vrekkenkrant te lezen.  Het ding is op hetzelfde rozige papier gedrukt als de Financial Times. Dit blijkt helmaal niet chique te zijn, maar  juist het goedkoopste papier dat er is. De oprichters van de vrekkenkrant zijn de Hagenaren  Rob van Eden en Hanneke van Veen. Zij bedachten ook het (vreselijke) begrip consuminderen. Een tip kon ik wel waarderen; Last van ongedierte? Eet ze op!

Er volgt dan een recept voor kakkerlakken. Ze schijnen smaakvol te zijn. Een andere tip is het drogen van theezakjes aan de waslijn om ze als ze droog zijn weer te hergebruiken. Een vriend van mij is vrek; iemand die er niet van houdt om geld uit te geven. Of hij ook theezakjes droogt weet ik niet. Ik heb al enkele keren, met liefde, een soepje voor hem betaald. Onlangs nodigde hij me uit om iets te gaan drinken. Ik verheugde me daar op want ik hoopte dat hij me iets zou vertellen over zijn hongerige kinderen. In plaats daarvan vertelde hij over zijn diepgewortelde gevoel van schaamte. Ook een mooi onderwerp. Hij is wel eens weggelopen op een feestje omdat iemand hem bij zijn schouder had aangeraakt en hij niet wist hoe ermee om te gaan. Daarom vind ik hem waarschijnlijk ook zo sympathiek. We dronken La Chouffe. Er waren meer bekenden en misschien werd het wat te druk naar zijn smaak. Plotseling moest hij weg. Ik vroeg me af of het kwam omdat ik hem verkeerd had aangeraakt. Ik wordt ‘aanrakerig’ als ik teveel bier drink. Maar dat was het niet, hij moest nog ergens een kind vandaan halen. Een van zijn hongerige kinderen, zo stelde ik mij voor. Hij ging weg zonder te betalen.

VAD: Opleiding

 

Wellicht heb ik op deze plek al eerder geschreven over een jongensdroom die is uitgekomen. Ik herinner het me nu, het was de droom om in een Porsche te rijden. Inmiddels is een tweede jongensdroom  uitgekomen. Ik ben vandaag vuilnisman geweest. Surfend achterop de vrachtwagen schoot ik door de stad. De voortdurende interactie met de mensen, de winkeliers en de marktkooplui; het was een genot om daar bij te zijn.Vuilnis is een sociaal ding en ik ben tot de conclusie gekomen dat het een slecht idee is om vuilnis onder de grond te stoppen (onder het mom van vooruitgang). De interactie tussen vuilnismannen en de winkeliers is hartverwarmend. Die jongens hebben een band opgebouwd met de binnenstad. Vroeger was dat ook in de wijken, ze kenden bepaalde buurtbewoners en zorgde voor sociale controle. Nu worden containers weggestopt onder de grond en is hun natuurlijke rol overgenomen door mensen in het uniform van de stadswachten. In Nederland begrijpen we niet dat bepaalde zaken beter opgelost kunnen worden op informele wijze.

Het was slecht weer maar de mensen deden hun best om vrolijk te blijven. De prostituees zwaaiden naar ons en we kregen koffie, cola, chocolademelk en broodjes van iedereen. Uiteindelijk ging ik naar huis met aardbeien en bloemen. Een traditie die door nieuwe managers met nieuwe opleidingen die vers bij de gemeente zijn komen werken willen afschaffen. Middelmatigheid treft men overal, maar lijkt vooral een eigenschap van managers zonder ervaring maar met een diploma. Wantrouw mensen met een opleiding.

VAD: Schaamvuil

Gisternacht en vanochtend had ik een aangenaam gesprek met Hijlco Span op radio 1. In het tweede uur mochten mensen vragen stellen. Een man vertelde dat het niet de gemeente is die homo ontmoetingsplaatsen opruimt, maar dat het vrijwilligers zijn die dat doen. Hij was zo'n vrijwilliger. Een interessant gegeven en het toont aan dat we ondanks de toegenomen techniek (zie vorige blog) nooit het burgerinitiatief moeten opgeven. Wij van de VAD noemen dit soort afval overigens schaamvuil. Nu heeft al het vuil in meer of mindere mate met schaamte te maken, daarom gooien we het tenminste weg. Maar als er al een situatie denkbaar is dat we weer met ons persoonlijk afval geconfronteerd worden, dan is schaamvuil (zoals condooms en maandverband) de grootste veroorzaker van publiekelijke neergang. 
Wie de uitzending heeft gemist kan deze hier terugluisteren.
  

VAD: Zachte Tirannie

In "Over de democratie in Amerika" (1835) schrijft  Alexis de Tocqueville dat de democratie gemakkelijk kan omslaan in een tirannie van de massa. ‘Wanneer ik denk aan de vorm die deze nieuwe tirannie zal aannemen, zie ik voor mij een massa van in alle opzichten gelijke mensen die rusteloos onbeduidende en banale genoegens najagen; die op zichzelf zijn teruggeplooid, die zich louter op hun gezin en een handvol kennissen richten en die zich van het bestaan van andere mensen nauwelijks bewust zijn, die nog slechts op zichzelf en voor zichzelf leven.’ (de Tocqueville 1835)

Bovenstaande tekst heb ik van Wikipedia geplukt. Ik heb het boek dus niet zelf gelezen, maar ik wil het citaat gebruiken om iets over afval te zeggen (dat komt zo). Tegelijkertijd is deze manier van werken op zichzelf weer een vorm van hergebruik. De prikstok (een piquer, zoals de Fransen zeggen) is tegenwoordig, als symbol voor het maken van betekenis, misschien wel belangrijker dan de pen. 'De la plume pour le piqueur', zou ik zeggen, of liever gezegd, dat zegt google translate: 'van de pen tot de prikstok'.
Met de prikstok verzamelen we citaten, fragmenten, snippers, die allemaal ingezet kunnen worden in de collage van het eigen verhaal. In het geval van de Tocqueville zou ik willen zeggen dat zijn observatie over het najagen van banale genoegens misschien wel leidt tot het aanjagen van de techniek. Niet wij zorgen dat het leefbaar blijft, maar dat doet de techniek voor ons. Een soort externalisering van de moraal. Moraliteit wordt in die zin uitbesteed aan apparaten. Wij hoeven niet langer op ons gewicht te letten want als we te dik worden stappen we in een wagentje. Housefeesten kunnen niet luid genoeg; als we een gehoorbeschadiging oplopen nemen we een geinig gehoorapparaatje dat als een sieraad achter ons oor zit. McDonalds afval kun je zo van je afgooien want het is bioafbreekbaar en afvalscheiding hoeft niet want dat doet de fabriek voor je. Sterker nog; je kan je afvragen of het beter is voor het milieu wanneer je met gescheiden vrachtwagens naar de vuilverbranding rijdt. Op den duur is de techniek zover dat we, net als koeien, alleen nog maar onze staart omhoog hoeven te doen om de boel te laten lopen. Het schoonmaken geschiedt door robots.

VAD: Cultuur

 

Afval is datgene waarvan we niet langer het gevoel hebben dat het ons voldoende tot nut is. Bij een weggegooide teddybeer weet je dat de emotionele waarde is geconsumeerd. Een oude i-phone kan minder dan een nieuwe, de stoel van IKEA is gebouwd om na zeven jaar uit elkaar te vallen. Statistieken hebben aangetoond dat dit de doorsnee duur is van een relatie. Afval is ook vaak een interpretatie kwestie. De gemeente die een fiets verwijdert omdat deze al maanden op dezelfde plek staat, beschouwt dit als afval. Eerst noemen ze het weesfietsen en vanaf een bepaald moment wordt een weesfiets bestempeld tot oud ijzer. Zodra de fiets in de container zit, krijgt niemand hem er nog uit. Het is de verantwoordelijkheid van de gemeente geworden.